İLK KIRIM OPERASINI YARATAN ASAN RIFAT

Ali ŞAMİL.

Özet: Akmescit’teki (Simferopol) Kızıl Asker Kulübünde 1923 yılında gösterilen 3 perdeli, 6 sahneli «Çorabatır» operasının bestecisi 21 yaşlı Asan Rıfatov idi. Kırım Tatarlarının ilk operası olan «Çorabatır» ikinci defa 1924 yılının Şubatında Kırım Devlet Dram Tiyatrosunda gösterildikten sonra yasaklanıyor. Asan Rıfatov 1926 yılında musiki tahsili almak için Azerbaycan’a gidiyor ve orada konservatuarın bestecilik ve orkestra şefliği fakültesine kabul ediliyor. Orada Doğuda ilk opera yazmış Üzeyir Hacıbeyov’u yakından tanıyıp onun eserlerini öğreniyor. 1928 yılından itibaren konservatuar’a bağlı musiki lisesinde musiki teorisinden ders veriyor. Asan 1930 yılında konservatuarı tamamlasa da, geri dönmüyor. Orada çalışıyor. 1931 yılında Azerbaycan Konservatuarının rektör yardımcısı oluyor. O, Bakı’da yaşadığı zaman İşçi – Köylü Tiyatrosunda Riza Şövgün’ün «İreli»(1929), Hacıbaba Nezerli’nin «Yolda»(1930), Seyid Hüseyin’in «Kölge»(1932), Kavril Karnelli’nin «Efiler» ve «Pambuk vereg»(1932), Azerbaycan Devlet Dram Tiyatrosunda Cefer Cabbarlı’nın «Almaz» (1931) ve M. Danilov’un «Kara su» (tercümanı: Bayramlı) (1931) piyeslerine musiki yazıyor. 1934 yılında Azerbaycan’da Fars şairi Firdovsi’nin doğumunun 1000. yılığına bir konkur düzenleniyor. Asan Rıfatov bu konkura «Gave» operası ile katılıyor. 1934 yılı Haziranın 30’da 32 yaşlı Asan Rıfatov Azerbaycan Besteciler Birliğine başkan seçiliyor. Kırım Merkezi İcraiye Komitesi Asan Rıfatov’u 1935 yılında getirtiyor ve Akmescit’teki Tatar Musiki Lisesine öğretmen tayin ediyor. 1936 yılında Moskva’da «Kızıl asker marşı», «Pioner marşı», «Kırım süitası» ve nota göçürdüğü yırlarından «İki puğu», «Armut dalda sallanır» ve «Şompul» taş plakaya yazılıyor. Aynı yıl onun «Toy davam ediyor» eseri Sovetler Birliğinde geçirilen radyo festivaline ve «Şüşter» süitası ise Azer­baycan Bestcileri Üzeyir Hacıbeyov ve Asef Zeynallı’nın eserleri ile birlikte Paris’e festivale gönderiliyor. Asan Rıfatov, Bekir Çobanzade, Yakub Zeki, Salman Mümtaz, Hanafi Zeynallı, Medine Giyasbeyli, Asiya Akimova, Elekber Adıgözelov, Rüstem bey Sultanov, İdris Hasanov, Ruhulla Ahundov ve b. Sovyetler Birliğini dağıtarak Türk-Tatar halklarının vahit müstakil devletini – Vahit Turan Devleti kurmak istediği için 1937 yılında tutuklanarak kurşuna dizilmiştir. Anahtar kelimeler: Rıfatovlar ailesi, Asan Rıfatov, “Çorabatır” operası, Kırım’da musiki hayatı, Azerbaycan Besteciler Birliği


Yazının tamamını okumak için lütfen abone olunuz.


Sayı : 235 | Nisan-Mayıs-Haziran (2011)
19.10.2016 07:45:17 - 1442

Özet

Özet: Akmescit’teki (Simferopol) Kızıl Asker Kulübünde 1923 yılında gösterilen 3 perdeli, 6 sahneli «Çorabatır» operasının bestecisi 21 yaşlı Asan Rıfatov idi. Kırım Tatarlarının ilk operası olan «Çorabatır» ikinci defa 1924 yılının Şubatında Kırım Devlet Dram Tiyatrosunda gösterildikten sonra yasaklanıyor. Asan Rıfatov 1926 yılında musiki tahsili almak için Azerbaycan’a gidiyor ve orada konservatuarın bestecilik ve orkestra şefliği fakültesine kabul ediliyor. Orada Doğuda ilk opera yazmış Üzeyir Hacıbeyov’u yakından tanıyıp onun eserlerini öğreniyor. 1928 yılından itibaren konservatuar’a bağlı musiki lisesinde musiki teorisinden ders veriyor. Asan 1930 yılında konservatuarı tamamlasa da, geri dönmüyor. Orada çalışıyor. 1931 yılında Azerbaycan Konservatuarının rektör yardımcısı oluyor. O, Bakı’da yaşadığı zaman İşçi – Köylü Tiyatrosunda Riza Şövgün’ün «İreli»(1929), Hacıbaba Nezerli’nin «Yolda»(1930), Seyid Hüseyin’in «Kölge»(1932), Kavril Karnelli’nin «Efiler» ve «Pambuk vereg»(1932), Azerbaycan Devlet Dram Tiyatrosunda Cefer Cabbarlı’nın «Almaz» (1931) ve M. Danilov’un «Kara su» (tercümanı: Bayramlı) (1931) piyeslerine musiki yazıyor. 1934 yılında Azerbaycan’da Fars şairi Firdovsi’nin doğumunun 1000. yılığına bir konkur düzenleniyor. Asan Rıfatov bu konkura «Gave» operası ile katılıyor. 1934 yılı Haziranın 30’da 32 yaşlı Asan Rıfatov Azerbaycan Besteciler Birliğine başkan seçiliyor. Kırım Merkezi İcraiye Komitesi Asan Rıfatov’u 1935 yılında getirtiyor ve Akmescit’teki Tatar Musiki Lisesine öğretmen tayin ediyor. 1936 yılında Moskva’da «Kızıl asker marşı», «Pioner marşı», «Kırım süitası» ve nota göçürdüğü yırlarından «İki puğu», «Armut dalda sallanır» ve «Şompul» taş plakaya yazılıyor. Aynı yıl onun «Toy davam ediyor» eseri Sovetler Birliğinde geçirilen radyo festivaline ve «Şüşter» süitası ise Azer­baycan Bestcileri Üzeyir Hacıbeyov ve Asef Zeynallı’nın eserleri ile birlikte Paris’e festivale gönderiliyor. Asan Rıfatov, Bekir Çobanzade, Yakub Zeki, Salman Mümtaz, Hanafi Zeynallı, Medine Giyasbeyli, Asiya Akimova, Elekber Adıgözelov, Rüstem bey Sultanov, İdris Hasanov, Ruhulla Ahundov ve b. Sovyetler Birliğini dağıtarak Türk-Tatar halklarının vahit müstakil devletini – Vahit Turan Devleti kurmak istediği için 1937 yılında tutuklanarak kurşuna dizilmiştir. Anahtar kelimeler: Rıfatovlar ailesi, Asan Rıfatov, “Çorabatır” operası, Kırım’da musiki hayatı, Azerbaycan Besteciler Birliği

Anahtar Kelimeler

İlgili Bölümler

Yazar hakkında