2012 YILINDA KIRIM’IN GÜNDEMİ

 

Serkan SAVA

Kırım’a ilişkin 2012 yılına ait haberlerden bir derleme yaparak yaşananları bunların ışığında yorumlamaya çalıştık. Bu çalışmayı yaparken kullandığımız en öncelikli kaynak yine Qırım Haber Ajansı’nın sunduğu haberler oldu. Binlerce haber ve fotoğraftan oluşan arşivinden faydalandığımız Qırım Haber Ajansı’nın çalışanlarına teşekkür ederiz.

Siyaset

2012, Kırım Tatarları üzerinde yoğun siyasi baskılara sahne oldu. Ukrayna Devleti’nin yönetim kademelerinde Rusya etkisi arttıkça Kırım Tatarlarının hayatı daha da zorlaştı. Kırım’ın yerli halkı Kırım Tatarlarının haklarını teslim etmeyen, 1944 sürgününde yaşanan acıları küçümsemeye yönelik bir söylem benimseyen yerel yöneticiler ve politikacılar bu dönemde daha da pervasızlaştı. Kırım Tatarlarının müttefiki olan Ukrayna’daki milliyetçi demokrat güçler her ne kadar iyi niyetli olsalar da bu baskılara karşı Kırım Tatarlarına gözle görülür bir destek sağlayamadılar.

Kırım Tatarlarına karşı yapılan provokasyonlar

• Kiev’in merkezinde yapılan 9 Mayıs kutlamalarında komünistler Stalin portresiyle yürüyüş yaptılar. Eylemciler siyasi sembolleri içeren bayrakları ve Stalin’in resimlerini taşırken “Vatan için, Stalin için!”, “Uyan, kalk yoldaş Stalin, ülkeyi ölümden kurtar!” sloganlarını attılar. Eyleme, Ukrayna Komünist Partisi, Ukrayna Sosyalist Partisi, Rus Bloku, Sol Güçlerin Birliği taraftarlarından oluşan yaklaşık 2 bin 500 kişi katıldı.

Ukrayna Komünist Partisinin liderleri Petro Simonenko ve Adam Martınyuk Bessarabskaya Meydanında başlayan kortejin önünde yürüdüler. Kortej 150 metrekarelik kızıl bayrağı taşıdı. Eylemciler Zafer Parkındaki Meçhul Asker Anıtına çiçek bıraktılar. Ukrayna Komünist Partisi Başkanı Pyotr Simonenko, “Onlar (Kırım Tatarları) bir gün içinde Hitler tarafına geçip onun adına savaşmak amacıyla yemin etmişlerdi. Bu halkın mensupları Kırım’daki partizan hareketinin kurulması için atılan tüm temellere ihanet edilmesine katkı sağlamışlardı. Tatarlar toplama kamplarını koruyorlardı. Sürgün, Kırım Tatarlarının kurtuluşu için gerçekleştirildi. Neden? Çünkü onların yaptığı bu kötülük iç savaşın başlamasına sebep olacaktı.” dedi.

Pyotr Simonenko 22 Ağustos’ta yaptığı konuşmada da Kırım Tatar halkının hemen hemen yarısının ölümüne sebep olan 18 Mayıs 1944 sürgününü turistik geziymiş gibi anlattı. Kırım Tatar halkına hakaret eden ve sürgünü haklı göstermeye çalışan Simonenko, Akmescit’te düzenlediği basın toplantısında, Kırım Tatarlarını sürgüne götüren hayvan vagonlarında doktorların çalıştığını, trenlerde Kırım Tatarlarına çok güzel yemek verildiğini, halkın zorunlu tutulduğu sürgün yerlerinde ise onlara toprak ve inşaat malzemesinin verildiğini söyledi.

• Kırım Tatarlarına karşı baskıcı bir politika sürdüren Kırım Başbakanı Anatoliy Mogilyov, Kırım Tatarlarının 18 Mayıs matem mitingine, hastalığını bahane ederek katılmayacağını açıkladı. Sonrasında da 29 Mayıs’ta Akmescit’te düzenlediği basın toplantısında Kırım’da yaşayan Kırım Tatarlarını “diaspora” olarak adlandırdı.

Mogilyov, Rusçaya 2. resmî dil statüsü kazandırmak için hazırlanan ve Ukrayna Parlamentosu’nun 24 Mayıs’ta kabul etmediği yasa tasarısını desteklediğini belirtirken “Kırım’da oldukça büyük Kırım Tatar diasporası yaşıyor ve Kırım Tatar dilinin yaşama hakkı var.” ifadesini kullandı. Sonrasında Mogilov başta akademik çevreler olmak üzere ciddi tepkilerle karşılaştı.

• 28 Eylül tarihinde, Kırım İstinaf Mahkemesi, Sivastopol’de faaliyet gösteren Rusya yanlısı derneklerin koordinasyon kurulu başkanı Vladimir Tyunin’i Kırım Tatarlarına hakaret ettiği için etnik çatışmaları kışkırtmak suçundan 2,5 yıl şartlı hapis cezasına çarptıran Akmescit Merkez Bölge Mahkemesinin kararını iptal etti.
• 25 Temmuz 2012 tarihinde Kırım Parlamentosu, yaptığı olağanüstü toplantıda aldığı kararla Kırım Özerk Cumhuriyeti Etnik İlişkiler ve Sürgünden Dönen Vatandaşlar Komitesi (Reskomnats) başkanlığına Kırım Emniyet Müdürlüğü İçişleri Organlarının Etnik İlişkiler Alanında Koordinasyonu Bölümünün eski Başkanı Refat Kenjaliyev’i atadı.

Komitenin eski başkanı Edem Dudakov, istifa dilekçesini yazdı ve çoktan beri görevini bırakmayı düşündüğünü söyledi. Kırım Parlamentosu, 80 oy ile Dudakov’un istifa dilekçesini kabul etti. Kırım Parlamentosu, Kırım Başbakanı Anatoliy Mogilyov’un teklif ettiği Refat Kenjaliyev’in Kırım Özerk Cumhuriyeti Etnik İlişkiler ve Sürgünden Dönen Vatandaşlar Komitesi Başkanı adaylığını yine 80 oyla kabul etti. Refat Kencaliyev’in daha önce kurultaydan ihraç edilmiş olması ve Rusya yanlılarıyla olan yakın ilişkilerinin bu atamada etkili olduğu düşünülüyor.

• Ukrayna’nın eski İçişleri Bakanı, mevcut Kırım Başbakanı Anatoliy Mogilyov’un izinde olduğu 30 Kasım tarihini 1 Aralık gününe bağladığı gece Rusya yanlısı paramiliter Kozak birlikleri Kırım Tatarlarının üzerinde hak ettiği topraklarda kurdukları kulübeleri darmadağın ettiler. Emniyet güçleri, gece ortasında yapılan örgütlü saldırının faillerini cezalandırmaya yönelik ciddi bir eylemde bulunmadı, sadece olay sonra olması muhtemel olan çatışmalara karşı nöbetçi polisler görevlendirdi. Bu olaydan birkaç saat sonra Akmescit’in en büyük camisinin inşa edileceği alanda bulunan bekçi kulübesine Molotof kokteylli saldırı yapıldı.
• 6 Aralık 2012 tarihinde, Kırım’ın Seyitler bölgesi Tamak (İzobilnoye) köyünde Mareşal Pyotr Petroviç Lassi’ye adanmış anıt dikildi. XVIII. yüzyılın ilk yarısında Lassi komutanlığı altındaki Rus ordusu Kırım’a en kanlı seferleri gerçekleştirmişti.
• Kırım’da papazların Müslüman çocukları zorla takdis etme olaylarına yenileri eklendi. Ocak ayında Eskikırım’da bulunan Beryozka anaokulunda uyuyan Müslüman çocuklarına “aziz suyu” serperek takdis edildi. Sonrasında, Hıristiyanların 15 Nisan’da kutladığı Paskalya gününden önce bir papaz, Akmescit 43 numaralı düz liseye girip aralarında Müslüman çocuklarının da bulunduğu ilkokul öğrencilerini takdis etti.

Sürgün belgeleri

Akmescit Kırım Tatar Sanat Müzesi’nde 18 Mayıs 1944 sürgününün bilançosunun yansıtan SSCB’nin resmi gizli belgeleri sergilenmeye başlandı. SSCB Halk Komiserleri Kurulu (Sovnarkom) tarafından sürgünden sonraki kayıtlara göre hazırlanan ve uzun yıllar boyunca gizli tutulan bu belgeler sürgünün vahametini gözler önüne serdi.

Millî marş krizi

18 Mayıs anma mitingi için profesyonel sanatçıların ve orkestranın katılımıyla ciddi bir bütçe harcanarak ATR kanalı tarafından kaydedilen marş atr.ua sitesine yüklendi. Ancak bu marşta, millî marş olarak kabul edilen Ant Etkenmen’in sözleri değiştirildi. 1917’de kurulan Kırım Halk Cumhuriyetinin hükümet reisi Noman Çelebicihan tarafından yazılmış olan Ant Etkenmen şiirinin son kıtası millî marş olarak okunmaktaydı.

Ant etkenmen, söz bergenmen millet içün ölmege,

Bilip, körip milletimniñ közyaşını silmege.

Bilmey, körmey biñ yaşasam, Qurultaylı han olsam,

Kene bir kün mezarcılar kelir meni kömmege.

ATR, tarafından hazırlanan ses kaydında ise ilk iki satıra sadık kalınsa da geri kalan 2 satır yerine sözleri tamamen farklı olan 4 satır eklendiği farkediliyor.

 

Ant etkenmen, söz bergenmen millet içün ölmege,

Bilip, körip milletimniñ köz yaşını silmege.

 

Qırım altın beşigimdir, qurbanıñım, Vatanım,

Seniñ içün ant etmesem, men ne içün doğğanım?

Ant etkenmen, ant etkenniñ antı içün ölmege,

Qurultaylı milletimniñ azatlığın körmege.

 

Kırım Tatar diasporası, marşın sözlerinin Kırım Tatar Millî Kurultayı kararı olmadan değiştirilmesine tepki gösterdi. Türkiye’deki Kırım dernekleri ve Kırım Tatar Gençlik Kurultayı yürütme komitesi yayınladıkları mektuplarla bu oldubitti girişiminin kabul edilmeyeceğini, Noman Çelebicihan’ın Ant Etkenmen şiirinden başka bir millî marş tanımayacaklarını ifade ettiler. İlerleyen günlerde kurultay kararıyla birlikte millî marşı değiştirme girişimi de sonuçsuz kaldı. Şair Rıza Fazıl dışında, marşın değiştirilme girişimiyle ilgili sorumluluğu üstlenen kişi ya da kurum olmaması da dikkat çekti.

Kırım Tatar Millî Marşı’nın Değiştirilmesi Hususunda Bildiri

Kırım’da, Kırım Hanlığının başkenti Bahçesaray’da bulunan Hansaray bahçesinde, 30 Nisan 2012 tarihinde bazı sanatçılarımızın deyişiyle “Tarihi bir an” vuku bulmuştur. Evet, tarihidir, tarihimizdeki kara sayfalardan birisi olmuştur. Kırım’da “aydın” olarak nitelediğimiz ve sanatçı, edebiyatçı kimliklerine saygı duyarak her ortamda baş tacı ettiğimiz insanlar bilinçli ya da bilinçsiz Kırım Tatar millî marşının sözlerini değiştirmiş ve bu haliyle okuma gafletinde bulunmuş, üstüne üstlük ATR adlı Kırım Tatar televizyonu da bunu yayınlayarak ve internet sitesinde dağıtımını yaparak bu gaflete ön ayak olmuş, desteklemiştir.

…

Bu gafletin kabul edilebilir yanı yoktur, çünkü diğer her ihtimal başka bir utanca çıkmaktadır. Ya bu insanlar Kırım Tatar Millî Marşının sözlerini zaten bilmemekteydiler ve yapılan yanlışlığın farkına varamadılar, ya da bu insanlar millî marşımızın değiştirilmesine, bozulmasına ve bu şekliyle dağıtımına göz yumdular. Tüm bu aklımıza gelenler bizleri derin bir kedere sokmaktadır. Bununla beraber aradan geçen zaman dâhilinde başta halkımızdan olmak üzere Kurultayımızdan, Millî Meclisimizden, Kırım’da bulunan çeşitli sivil toplum kuruluşlarımızdan ve gençlik cemiyetlerimizden bu meseleye karşı bir tepki gelmemesi bizleri derin düşüncelere itmektedir.

Halkının çoğunluğu çeşitli ülkelerde yaşamaya mecbur bırakılmış olan milletimizin merkezi olan Kırım’ın ve Kırım’da yaşamaya devam eden halkımızın, kültürümüzün yaşadığı zorlukları elbette biliyor ve onlarla beraber yaşıyoruz. Ancak, tüm Kırım Tatar halkı için kutsiyeti olan dil, din, millet adı gibi değerler ile son zamanlarda sıkça oynanması, değiştirilmeye çalışılması, tüm yapılanların da halkımızın genel kabulüne sunulmaması tüm halkımızda kızgınlık uyandırmaktadır. Yaşanan bunca olay diasporalarda değil, milletimizin her konudaki merkezi olan Kırım’da olmuştur. Kırım Tatar millî marşının değiştirilmesi, tüm yetkililerin ve en önemlisi halkımızın bulunduğu 18 Mayıs Kırım Sürgünü merasiminde çalınmasına izin verilmesini Kırım Tatar gençleri olarak kabul etmemiz mümkün değildir.

Biz, Türkiye’de yaşayan Kırım Tatar gençleri olarak, ivedilikle, halkımızın temsil edildiği Kurultayımızdan, Millî Meclisimizden ve diğer tüm kuruluşlarımızdan Numan Çelebi Cihan’a ve onun dizelerine yapılan saygısızlığın durdurulmasını istiyor ve bu saygısızlığı yapanların da Kırım Tatar milletinden özür dilemesini istiyoruz.

Unutulmamalıdır ki millî marşlar basit şiirler ya da şarkılar değildir, hele Kırım Tatarların millî marşı hiç değildir! Vatanı uğruna ölen antlı şehidimiz Numan Çelebi Cihan’ın dizeleri olan bu şiir, Çelebi Cihan’ın tüm Kırım Tatar milletine mirasıdır. Millî marşımızı değiştirmek isteyenler, bundan dolayı tüm Kırım Tatar halkına özür borçludur.

 

Türkiye’deki Qırım Tatar Yaşları

Kırım Tatar Millî Kurultayı

21-22 Temmuz tarihinde Kırım Tatar Akademik Müzikal ve Drama Tiyatrosunda 5. Kırım Tatar Millî Kurultayı toplandı. Kırım Tatar Millî Kurultayı delegeleri, 5. Kurultay’ın 4. Toplantısının Divan Kurulu, Sekreterlik, Redaksiyon Komitesi gibi çalışma organlarını seçti. Divan Kuruluna Kırım Tatar Millî Meclisi (KTMM) Başkanı Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu, KTMM 1. Başkan Yardımcısı Refat Çubarov, KTMM Başkan Yardımcıları Remzi İlyasov ve Ahtem Çiygöz girdi.

Kurultayda, Kırım Tatarlarının 28 Ekim’de yapılacak Ukrayna Parlamentosu seçimlerinde sergileyeceği net tutumun belirlenmesi amacıyla Kırım Tatar Millî Meclisi’nin Ukrayna’daki milliyetçi demokrat güçlerle müzakerelere devam etmesi kararı alındı. Ayrıca Kırım Tatar Millî marşı olan Noman Çebecihan’ın “Ant Etkenmen” eseri üzerinde değişiklik yapılmayacağı ve 6. Dönem Kırım Tatar Millî Kurultay seçimlerinin sivil toplum ve siyasi teşkilatları tarafından seçilecek kişilerin belirleneceği bölgelerde karışık sisteme göre yapılacağı konularında kararlar alındı.

Kırım Tatar Bayrak Günü

2010’dan itibaren kutlanmaya başlanan 26 Haziran Kırım Tatar Bayrak Günü, 2012’de Akmescit’in merkez meydanında çeşitli etkinlikler, eğlenceler, yarışmalar ve büyük konserle kutlandı.

Dünya Kırım Tatar Kongresi Başkanı Refat Çubarov’un açılış konuşmasını yaptığı kutlamalarda Kırım Müftüsü Hacı Emirali Ablay dua okudu. Duadan sonra Ukrayna ve Tataristan Halk Sanatçısı Server Kakura ile Kırım Halk Sanatçısı Asiye Sale, Kırım Tatar Bayrak Günü’nün “Bayrağım” marşını söyledi.

Bu yıl, Kırım Tatar Bayrak Günü dolayısıyla yapılan etkinlikler çerçevesinde asfaltta çocuk resimleri, Kırım Tatar bayrağı fotoğrafları yarışmalarının yanı sıra ilk kez uluslararası ses ve video festivali yapıldı. Festivalde Kırım Tatar halkının kültürü ve dili konulu belgeseller, sosyal reklamlar, çizgi film, şarkı ve şiirler değerlendirildi. Film dalında yarışmayı “Kuyumcu” adlı çizgi filmi ile Velide Mamutova kazandı, “ses” dalında yarışmayı genç sanatçı Seyran Halilov’un “Kim eğer, biz değil” şarkısı kazandı.

Bayrak günü kutlamalarında, Bursa Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Başkanı Adnan Süyen 2009 yılında diktirip armağan ettiği 21 metreye 12 metre boyutlarındaki dünyanın en büyük Kırım Tatar bayrağı da meydanı süsledi.

Diaspora

Dr. Ahmed İhsan Kırımlı’nın 11 Aralık 2011 tarihinde vefat etmesiyle boşalan Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Genel Başkanlığına, daha önce Genel Başkan Vekili olan Tuncer Kalkay getirildi. 14 Ocak 2012 tarihinde toplanan Genel Merkez Yönetim Kurulu, dernek tüzüğü uyarınca ilk Genel Kurula kadar görev dağılımı yaptı. Yapılan görev dağılımı neticesinde, Tuncer Kalkay Genel Başkanlığa, Murteza Esenkal Genel Başkan Vekilliği görevlerine getirildi. Diğer görevlerde bir değişiklik yapılmadı.

13-15 Nisan tarihleri arasında Ankara’da Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Genel Merkezi, şubeleri, temsilcilikleri, Kırım Vakfı ve Emel Vakfı yöneticilerinin katıldığı bir istişare toplantısı düzenlendi. Toplantıda önceki dönemlerde yapılanlar konuşularak geleceğe yönelik fikir alışverişinde bulunuldu.

12 Haziran günü Ankara’daki Gölbaşı Belediyesi’nin düzenlediği festivalde Kırım Tatar yırcı Emine Mustafa ve Kırım Ansambli dansçıları sahne alarak Kırım Tatar kültürünü tanıttılar.

Ankara’da her ay yapılan Kabakçı Konağı etkinliklerinde Noman Çelebi Cihan’ı ve Kırım Sürgününü anma programlarıyla “Hakan Kırımlı’nın Türkiye’deki Kırım Tatar ve Nogay Köy Yerleşimleri” kitabının tanıtımı yapıldı. Ayrıca diğer programlarda Rüstem Memet, Gülizar Bekir, Cemil Karikov-Asiye Sale, Afize Kasara gibi isimler sahne aldılar.

26 Haziran’da Londra’da Kırım Sürgünü sergisi açıldı. Türkiye’nin Londra Büyükelçiliği tarafından da destek gören ve ressam Filiz Kahraman’ın Kırım sürgünü ve sonrasındaki acıları resmettiği sergi büyük ilgi gördü.

7. Kırım Tatar Gençlik Kurultayı 3-4 Kasım tarihlerinde Ankara’da düzenlendi. Kurultayda, diasporadaki 30’un üzerine merkezden ve vatandan katılımcılar yer aldı.

Ukrayna

Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikasından Sorumlu Yüksek Temsilcisi Catherine Ashton ve Avrupa Komisyonu Başkanı Jose Manuel Barroso, Ukrayna Aleksandr Razumkov Adına Ekonomi ve Politika Araştırmaları Merkezi’ne verdikleri röportajda Ukrayna’nın dış politikada AB ve Rusya arasında seçim yapmaması gerektiğine vurgu yaptılar. Röportajda Ukrayna’nın AB ve Rusya arasında seçim yapmak gibi bir zorunluluğu olmadığını, iki tarafla da iyi ilişkiler yürütebileceğini ifade ettiler. Ukrayna ve Rusya arasındaki ilişkilerin önemli olduğunu kaydederek, “Rusya, Ukrayna’nın komşusu ve stratejik ortağıdır. Bu iki ülke ortak tarihi paylaşıyor. İyi ve istikrarlı ilişkilerin kurulması hem Ukrayna hem de Rusya için önemlidir.” diye kaydettiler.

Ukrayna’nın kamu enerji tekeli olan Naftogaz 2009 anlaşmasında öngörülen miktarın iki katından az olarak, 2013 yılı için 24,5 milyar metreküp Rus doğalgazının alımı için Gazprom şirketine başvuruda bulundu. Ukrayna Enerji, Yakıt ve Kömür Sanayi Vladimir Makuha, Rusya’nın Ukrayna için uyguladığı gaz fiyatının bu yılın 4. çeyreğinde bin metreküp başına 432 dolar olacağını söyledi.

Kırımoğlu’nun uluslararası temasları

KTMM Başkanı Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu, 2012 yılında da Kırım Tatarlarının meselelerine uluslararası kamuoyunun dikkatini çekmek için çok yoğun temaslarda bulundu.

17 Temmuz’da Kırım Tatar Millî Meclisi Başkanı, Ukrayna milletvekili Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu, Kırım Başbakanı Anatoliy Mogilyov’un başkanlığındaki Kırım heyetiyle birlikte Ankara’ya gitti. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Cemil Çiçek, Ukrayna Hükümetinin Kırım Tatarlarının anavatan Kırım’a geri dönüşü ve bu halkın kalkınması için uygun şartlar sağlama sorunlarına daha derin bir yaklaşımının Türkiye-Ukrayna ilişkilerinin daha verimli olmasını sağlayacağını kaydetti.

Kırım heyeti daha sonra Türkiye Borsalar Birliği yönetimiyle, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Nihat Ergün ve Ulaştırma ve İletişim Bakanı Binali Yıldırım ile görüştü. Kırım heyetinin Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı Başkanı Serdar Çam ile arasında yapılan görüşmede 5 Mayıs 2012 tarihinde Kiev’de Ukrayna ve Türkiye iş çevreleri arasında görüşme yapılması için anlaşmaya varıldı. Ayrıca Akmescit’teki Büyük Cuma Camii İnşaatı, Akmescit, Bahçesaray ve İçki’deki (Sovetskiy) Kırım Tatar Millî Mekteplerinin inşaatı, Kırım Tatar Kültür Merkezinin inşaatı, muhtaç Kırım Tatarlarına konut sağlanması başta olmak üzere Kırımoğlu ve Erdoğan’ın daha önce anlaşmaya vardığı konuların yerine getirilmesi imkânları ele alındı. Kırımoğlu, Kırım heyetinin Türkiye’ye yaptığı ziyareti verimli olarak değerlendirdi. Kırımoğlu, görüşmelerde alınan kararların yakın zamanda hayata geçirileceğini ümit ettiğini dile getirdi.

28 Ağustos tarihinde Mustafa Abdulcemil Kırımoğlu, KKTC Maliye Bakanı Ersin Tatar ile görüştü. KKTC’deki üniversitelerde okuyan vatandaşları olduğunu ve kendi ülkelerinde de KKTC vatandaşlarını görmekten memnuniyet duyacağını belirten Kırımoğlu, dünyadaki soydaşları ile temas kurduklarını ve bu bağlamda KKTC’de Maliye Bakanı olan ve soyu Kırım Tatarlarına dayanan Ersin Tatar’ı makamında ziyaret etmekten mutlu olduklarını söyleyerek, bakan Tatar’ı Kırım’a davet etti.

Maliye Bakanı Ersin Tatar da kabulde yaptığı konuşmasında, ülkesi için büyük emekler veren soydaşı Kırımoğlu’nu makamında kabul etmekten duyduğu memnuniyeti dile getirdi ve KKTC’deki ekonomik faaliyetler ve çalışmalar hakkında bilgi vererek ülkelerin ekonomilerinin gelişmesinin karşılıklı işbirliklerinden de geçtiğini hatırlattı.

6 Haziran’da Kırım Tatar Millî Meclisi, Ukrayna milletvekili Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu, Lahey’de Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) Millî Azınlıklar Yüksek Komiseri Knut Vollebæk ile görüştü.

18 Eylül’de Kiev’de yapılan toplantıda başta KTMM Millî Meclis Başkanı Mustafa Abdulcemil Kırımoğlu ve Başkan yardımcısı Refat Çubar’dan oluşan KTMM üyeleri Ukrayna’daki 15 yabancı diplomatla görüştü. Kırımoğlu, toplantıda yaptığı konuşmada Kırım Tatarlarının meselelerini anlatarak uluslararası forumun gerekliliğine dikkat çekti.

Genelkurmay Başkanı Özel’in Ukrayna ziyareti

Ukrayna’da ziyarette bulunan Türkiye Cumhuriyeti Genelkurmay Başkanı, Orgeneral Necdet Özel, 31 Mayıs’ta Sivastopol’e gelerek Ukrayna Deniz Kuvvetleri Komutan Vekili, Koramiral Yuriy İlyin ile görüştü.

Görüşmede iki ülkenin silahlı kuvvetleri arasında olabilecek işbirliği ile ilgili konular konuşuldu. Görüşmede Ukrayna ve Türkiye Deniz Kuvvetlerinin Blackseafor Karadeniz Yerel güvenlik tatbikatına, Karadeniz Harmonisi (Çernomorskaya Garmoniya) tatbikatına katılması ve uluslararası tatbikatlara katılması konusu tartışıldı. Taraflar, iki ülkenin filolarının bu tatbikatlara katılmasının Karadeniz’de istikrar ve güvenin korumasına katkı sağlayacağı, Karadeniz bölgesi ülkeleri arasında güven ve işbirliğinin sağlamlaştırılmasını, uluslararası örgütlerde (gruplarda) uyum sağlayacağından emin olduğunu ifade ettiler. Özel, Türk Şehitliğini de ziyaret etti.

Toprak meselesi

2012 yılında da toprak meselesiyle ilgili ciddi bir yol alınamadı. Millî hareketin liderleri, Kırım Tatarlarına düşmanlık politikalarını benimsemiş yerel yöneticilere karşı Kiev’den yeterli destek bulamadıkları için Kırım Tatarlarının toprak meselesi konusunda yapılanlar yerel çapta eylemler ve pazarlıklarla elde edilebilen küçük çapta kazanımlardan ibaret kaldı.

31 Ocak’ta Kırım Özerk Cumhuriyeti Toprak Komitesi Başkanı (Toprak Bakanı) Aleksandr Çabanov, düzenlediği basın toplantısında toprak zaptı sorununun çözülmesi amacıyla 2012 yılında Akmescit’te ve Akmescit bölgesinde 700 hektar toprak ayrılacağını söyledi. 6 Nisan’da Kırım Hükümeti, Kırım’da bulunan bütün toprak zaptı eylemi alanlarında sürgünden dönenlere özel konut inşaatı için toprak ayrılması sorununun çözülmesine yönelik yol haritası projesini hazırladı. Kırım Başbakan Yardımcısı Georgiy Psaryov, Kırım Hükümetinin toprak zaptı eylemi sorununu çözme ve sürgünden dönen vatandaşlarıyla diğer vatandaşlara özel ev inşaatı için arsa verilmesi sorununun çözülmesinden sorumlu komisyon toplantısında hükümetin Akmescit ve etrafındaki bölgelerdeki 10 toprak zaptı eylemi alanında sorunun çözümü üzerinde çalıştığını kaydetti.

Kırım Tatar Millî Meclisi Başkanı, Ukrayna milletvekili Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu’nun sunduğu ve baskıya uğrayan Kırım Tatarlarına haklarının iadesini öngören Sürgün Yasası tasarısı 16 Mayıs tarihinde Ukrayna Parlamentosu’nda oylandı ve 421 milletvekilinden sadece 177’sinin desteğini aldı. Yasanın kabul edilmesi için 226 oy gerekmekteydi. Söz konusu yasa tasarısı, eski SSCB yönetiminin aldığı kararlar esasında halkların, ulusal azınlıkların ve bireylerin yaşadıkları yerlerden sürgün edilmesinin Ukrayna tarafından suç olarak kabul edilmesini, sürgünden dönen vatandaşlara haklarının yeniden verilmesini, toplumun siyasi, sosyo-ekonomik, kültürel ve manevi gelişimin için bir öncelik olarak kabul edilmesini öngörüyor. Yasa tasarısı, sürgünden dönen Ukrayna vatandaşlarına Ukrayna Anayasasına göre haklarının sağlanması, toprak, konut, etnik, kültürel, dil ve dini özelliğinin korunmasının sağlanmasını, sürgünden dönenlere, sürgün sırasında kaybettikleri evlerin iade edilmesini, evlerin iadesinin imkânsız olduğu durumda ev değerinin para şeklinde ödenerek tazmin edilmesini öngörüyor. Tasarıda, 1941-1944 yılları arasında yaşadıkları yerlerden zorunlu olarak yer değiştirilen ve sonradan Ukrayna vatandaşlığını alan Kırım Tatarlarının sürgün edilen vatandaşlar olarak kabul edildiği belirtilmekteydi. Söz konusu dönem içinde aynı kaderi paylaşan diğer azınlıklara mensup Ukrayna vatandaşları da bu statüde değerlendiriliyor. Savaştan sonra terhis edilip sürgünde bulunan akrabalarının yanına gönderilen kişiler, sürgün sırasında başka yerlerde yaşayan, ancak milliyetinden dolayı uygulanan hak ve özgürlük kısıtlamalarına maruz kalan şahıslar da sürgün edilen vatandaşlar olarak tanımlanıyordu.

20 Eylül tarihinde Türkiye Cumhuriyeti’nin Kiev Büyükelçisi Mehmet Samsar, Kırım Tatar Millî Meclisi’nin Ukrayna’da kayıtlı diplomatik misyonlar ve uluslar arası teşkilatların temsilcileriyle yaptığı görüşmede, sürgünden dönmekte olan Kırım Tatarlarına konut sorununu çözme konusunda Türkiye’nin yardım etmeye hazır olduğunu söyledi.

Samsar, Kırım Tatar halkına haklarının iade edilmesi ve Ukrayna’da güvenliği ile gelişim garantilerinin sağlanması konusunda uluslararası forumun düzenlenmesi konusunun ele alındığı toplantıda bu tür etkinliklerin Ukrayna’da kayıtlı yabancı diplomatlar ile uluslararası teşkilatlar mensuplarının Kırım Tatar sorununun özünü anlamaları açısından büyük önem taşıdığını söyledi.

Toprak zaptı eylemcilerini temsil eden Sebat Derneği, 9 Ekim’de Akmescit’te düzenlediği basın toplantısında Kırım’da sürgünden dönen vatandaşlara özel ev inşaatı için toprak verilmesi konusunun çözüldüğünü açıkladı.

Sebat Derneği Başkanı Seydamet Gemici, toprak zaptı eylemcileri ile Kırım Hükümeti arasında Temmuz 2011’de başlayan anlaşma sonucu Akmescit’n Krasnay Gorka (Kızıl Dağ) bölgesinde toprak zaptı eylemini yapan insanlara Mamut Sultan’da (Dobroye) ve Badana (Perovo) köylerinde toprak verildiğini, Krasnaya Gorka’da sağlam ev kuran 39 kişiye, evlerini üzerinde kurduğu arsalarda toprak verildiğini belirtti.

Ukrayna Parlamentosu ve anadil yasası

Mayıs ayında, Rusya kontrolündeki Bölgeler Partisi Ukrayna’nın belli bölgelerinde Rusçaya özel bir statü kazandırmak için bir yasa tasarısı sundu ve 3 Temmuz’da olaylı bir oturumun sonrasında bu tasarı parlamentoda kabul edildi. Ukrayna’da fiili olarak bir bölünmeyi tetikleme ihtimali, Rusya’ya Ukrayna içindeki 13 bölgede kültürel ve siyasi kontrol alanları kurma şansı vermesi ve Kırım Tatarcanın Rusça karşısında işini zorlaştırması sebebiyle Kırım Tatarları bu yasaya karşı çıkmıştı.

2012 yılındaki büyük kayıplarımız

• 23-24 Ocak tarihlerini bağlayan gece Sönmeyen Yıldızlar tiyatro oyununun yazarı, Ukrayna Millî Yazarlar Birliği üyesi, diasporadaki Kırım Tatar aktivistlerinden Mehmet Sevdiyar’ın ağabeyi Rüstem Müyedin (92), uzun süre mücadele verdiği hastalığa yenik düşerek vefat etti.
• 2 Mart’ta Kırım Tatar Millî Kurultayı delegesi, tanınmış Kırım Tatar tarihçisi ve yörebilimcisi Refat Kurtiyev 87 yaşında vefat etti.
• Büyük Kırım Tatar aktivistlerinden Veciye Kaşka’nın eşi Bekir Kaşka, 5 Mart tarihinde vefat etti.
• İsmail Bey Gaspıralı’nın torunlarından olan tiyatro sanatçısı Demir Gökgöl 22 Mart tarihinde vefat etti.
• Kırım Tatar millî hareketinin en parlak aktivistlerinden biri olan Fikret Seydamet oğlu Sadıkov (71), 11 Nisan’da İçki (Sovetskiy) bölgesi Razdolnoye köyünde vefat etti.
• Kırım’da doğup Türkiye’nin ekonomik kalkınmasında büyük katkı yapan işadamı, Yıldız Holding’in Onursal Başkanı ve Ülker markasının kurucusu Sabri Ülker 12 Haziran’da 92 yaşında İstanbul’da hayatını kaybetti. Ülker, bir süredir rahatsızlığı sebebiyle tedavi görüyordu.
• Kırım Tatar Millî Meclisi Başkanı, Ukrayna milletvekili Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu’nun 10 yaşındaki kız torunu Canike 13 Ağustos tarihinde hayatını kaybetti.
• Diasporada, Kırım Tatar meselesinin destekçilerinden olan Tekin Çolpan 2 Ekim’de Eskişehir’de hayatını kaybetti.
• Kırım Tatar halkının sürgünden anavatanı Kırım’a geri dönüşü için ön sıralarda mücadele eden Kırım Tatar millî hareketi veteranı Fatma Yazıcıyeva (82) uzun süren hastalık sonucunda 16 Ekim tarihinde Akmescit Angara (Perevalnoye) köyünde vefat etti.
• Türk Dünyasıyla ilgili en önemli aktivistlerden ve bir Kırım dostu olan Prof. Dr. Turan Yazgan 22 Kasım 2012 tarihinde vefat etti. KTMM Başkanı Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu da yakın dostunun cenazesinde hazır bulundu.

Basın-yayın

• İlk özel Kırım Tatar televizyonu olan ATR, 30 Ocak tarihinde uydudan yayına başladı.

Kanalın uydudan yayına başlaması, Kırım’ın bütün bölgelerinde, Ukrayna’nın çeşitli bölgelerinde ve Avrupa ülkelerinde yaşayanlara ATR’i yüksek kalitede görüntüsü ile seyretme imkânını veriyor.

• 7 Haziran tarihinde Kırım Devlet Televizyonu’nda Kırım Tatar dilinde çıkan haber programı, Ukrayna Cumhurbaşkanı Viktor Yanukoviç ve Başbakan Nikolay Azarov ile ilgili haber vermediği gerekçesiyle 21 yıllık yayın tarihinde yayından çıkarıldı.

 Yeni kitaplar

• 9 Mayıs’ta Kanadalı bilim adamı, Toronto Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Paul Robert Magosci, Kırım Hanlığını da kapsayan ilk Ukrayna tarihi kitabını tanıttı.

Magosci, kitapta 16-17. yüzyıl Kırım Hanlığı dönemi tarihine yer verildiğini söyledi. Bilim adamı, yeni kitapta Ukrayna’da bir zamanlar yaşayan tüm halklar ve kültürlerinin tarihî gelişimini açıklamaya çalıştığını belirtti. “Ben önceki tarih kitaplarında etnik Ukraynalı olmayan herkesten kaçınıldığını öne sürmüyorum, ancak o kitaplarda bu halklar etnik Ukraynalılar açısından olumsuz faktör olarak değerlendirilmektedir. Bizim kitabımızda Ruslar, Lehler, Yahudiler, Karpatlı Rusinler, Kırım Tatarları, Almanlar, Romenler, Yunanlar, Bulgarlar, diğer halkların yanı sıra Ukrayna halkının asırlar devamında ayakta kalmak için verdiği mücadelede bu halkın rakipleri olarak değil, Ukrayna tarihinin ayrılmaz parçası olarak değerlendiriliyor.” dedi. Tanıtıma katılan Kırım Tatar Millî Meclisi 1. Başkan Yardımcısı Refat Çubarov, Rus, Leh, Sovyet ve Ukrayna’nın tarih görüşü hakkında bilgilerin yer aldığı bu kitapta okurun tarihi kimin gözüyle görmek istediğine ilişkin güncel bir sorunun gündeme getirildiğini dile getirdi.

• 25 Haziran’da Kırım’da Kırım Tatarca öğrenenler için yeni bir kılavuz piyasaya çıktı. Kılavuzu, daha önce “Kırım Tatarca-Rusça” ve “Rusça-Kırım Tatarca” sözlüklerini hazırlayan Kırım Tatar dil bilimcisi ve sözlükçü Seyran Üseyinov hazırladı. Kitap 184 sayfadan oluşuyor. Kılavuzda 77 ünite yer alıyor. Kırım Tatarca kılavuzu 500 adet tirajla Kiril alfabesinde yayımlandı. Kılavuz, ana dili Kırım Tatarca olmayanların da bu dili öğrenmesine imkân tanıyor.
• 7 Temmuz’da Kırım Özerk Cumhuriyeti Kırımçaklar Kültür Derneği, Kırımçakların Sözlü Mirası adlı derleme yayımladı. Kırım Özerk Cumhuriyeti Etnik İlişkiler ve Sürgünden Dönen Vatandaşlar Komitesi Etnik İlişkiler ve Derneklerle İşbirliği bölümünün verdiği bilgiye göre derlemeyi Daid Rebi hazırladı. Kitaba Kırımçakların sözlü halk sanatı eserleri girdi. Kitap, Kırım Hükümeti, Kırım Parlamentosu ve Kırım Özerk Cumhuriyeti Etnik İlişkiler ve Sürgünden Dönen Vatandaşlar Komitesinin desteğiyle basıldı.
• 16 Temmuz tarihinde Bilkent Üniversitesi öğretim üyesi Doç. Dr. Hakan Kırımlı’nın Türkiye’deki Kırım Tatar ve Nogay Köy Yerleşimleri adlı kitabı Tarih Vakfı Yurt Yayınlarından piyasaya çıktı.

Kırım Hanlığı’nın halkı olan Kırım Tatarları ve Nogaylar, Osmanlı Devleti’ne ve Türkiye Cumhuriyeti’ne göç eden en kalabalık topluluklardandır. Yüz binlerce Kırım Tatarı’nın ve Nogay’ın göçü, Osmanlı Devleti ve onun halefi Türkiye Cumhuriyeti’nin demografik yapısında hayatî değişikliklere yol açtı. Konunun önemine rağmen, Türkiye’ye Kırım Tatar ve Nogay göçlerinin hikâyesi, göçmenlerin ve onların ahfadının yerleştikleri yerlerdeki serencamı hususunda günümüze kadar pek az şey yazıldı. Özellikle, Kırım Tatarlarının ve Nogayların Türkiye’deki dağılımları, yaşayışları, koruyabildikleri ölçüde otantik dil ve kültürleri, birbirleriyle ve diğer toplumlarla ilişkileri gibi konular akademik seviyede yeterince işlenmedi.

Osmanlı Devleti ve Türkiye Cumhuriyeti’nde, Kırım Tatar ve Nogay muhacirler büyük ölçüde köylere iskân edildiler. Öte yandan, şehir ve kasabalara da muhacirler yerleştirildiği gibi, köylere iskân edilenlerin veya onların soyundan gelenlerin pek çoğu da zaman içinde şehirlere taşındı. Hakan Kırımlı’nın tüm Türkiye coğrafyasını kapsayan elinizdeki çalışması, Kırım Tatarlarının ve Nogayların yaşamış oldukları köyleri, bu toplulukların geçmişteki ve bugünkü dağılımını ortaya koyuyor. Kırım Tatarlarının ve Nogayların günümüz Türkiye’sinde yaşadığı köylerin hangileri olduğunu belirleyen Kırımlı, neredeyse bütün Türkiye coğrafyasına yayılmış olan bu köylerin genel yapısını ve özelliklerini inceliyor. Çalışmanın ilk kısmında, hangi toplulukların Kırım Tatarı veya Nogay olarak adlandırılması gerektiği sorunu ile genel olarak göç ve iskân süreci ele alınıyor. Kitabın ikinci kısmında ise bahsedilen köylerin tarihî, etnografik, kültürel ve sosyal profilleri müstakil olarak sunuluyor.

• 14 Aralık tarihinde Akmescit Kırım Tatar Sanat Müzesinde Celâl Çelebiyev’in Kırım’ın Tarihi Toponimisi kitabı tanıtıldı.

Kitabın “Toprağın Dili” (Yazık Zemli) ansiklopedisinin 3. cildi olduğu açıklandı. “Kırım’ın Tarihî Toponimisi” kitabında, Kırım’ın güney ve güneybatı kısmındaki yer adlarına ilişkin kaynaklarda bulunan tüm kelimeler yer aldı.

Kitabın, Kırım ve Türk dilleri alanında çalışan bilim adamları, tarihçiler, yöre bilimciler, arkeologlar, etnografya uzmanlarının ilgisini çekeceği kaydedildi.

Kitabın tanıtımına katılan Kırım Tatarları Moskova Derneği Başkanı Mustafa Muhterem, Qırım Gazetesinin baş editörü Bekir Mamut, Kırım Tatar millî hareketi veteranları Ediye Muradasıl, Dilşad İlyas, Pakize Çauş, Rus dilinde çıkan Kırım Sedası (Golos Krıma) gazetesinde çalışan gazeteci Adil Seyitbekirov, Kırım Mühendislik ve Pedagoji Üniversitesi öğretim üyesi Milâra Settarova, yazar Celâl Çelebiyev’in dostu Elzara Bahşış kitap hakkında fikirlerini paylaştılar.

• Kasım ayında Kırım Tatar araştırmacı yazar Gülser Canay’ın Bulgaristan’da Prof. Marin Drinov Akademik Yayınevi’nde Bulgarca ve Kırım Tatar dilinde “Дошлите с огъня си (Doşlite s ogınya si) / Ateşlerımen Kelenler (Ateşleriyle Gelenler)” adlı kitabı çıktı.

Ateşleriyle Gelenler’in Bulgaristan’daki Kırım Tatarlarının şiir folklorunu takdim eden ilk kitap olduğu kaydedildi. Eser, bilimsel çalışmalar ve folklor metinleri derlemesinden oluşmakta. Bilimsel makaleler okurlarını Kırım Tatar halk yaratıcılığının dünyasına sokuyor ve ona asırlar boyunca iletilen semboller, adetler ve merasimlerle beraber imgeleri tanıtıyor. “Çın” ve “mani” gibi edebiyat türleri de bu eserde analiz edildi ve Kırım’daki varyantları ile paralellikler kuruldu. Yapılan yorumlar bu mirasın ruhunu ve iletisini daha belirgin şekilde tanımak ve algılamak için yardım etmeyi amaçlıyor. Çınlarda ve yırlarda şiirleştirilen meşhur yemek tarifleri de ilâve edilmiştir. Kitap üniversite öğrencileri ve folklor alanındaki uzmanlara, etnologlar ve antropologlara olduğu gibi, Kırım Tatarların kültürel geleneklerini tanımak isteyen herkese hitap etmektedir.

• Türk Dünyasında ‘‘dilde, fikirde işte birlik” şiarıyla tanınan Kırım Tatarı aydın İsmail Bey Gaspıralı’nın romanı Frengistan Mektupları Fransızcaya çevrilerek yayınlandı.
• Dobruca Kırımtatar Ağzı Sözlüğü Köstence’de 13 Aralık Kırım Tatar Günü etkinlikleri münasebetiyle yapılan bir toplantıda kamuoyuna tanıtıldı.

Emel Dergisi yazıişleri müdürü Saim Osman Karahan’ın on yıllar süren çalışması neticesinde hazırladığı Dobruca Kırımtatar Ağzı Sözlüğü tamamlanmış ancak uzun zamandır basılmayı beklemekteydi. Bu yılın Ocak ayında Romanya Müslüman Tatar Türkleri Demokrat Birliği sözlüğü Romanya’da bastırma kararı almıştı. Bir yıl gecikmeli basılan kitabın tirajı sadece 1.000 adet oldu. 30.000’den fazla kelime maddesi, örnekler, atasözleri ve deyimler, bunların Türkçe ve Romence açıklamaları, Türk Lehçeleri ile karşılaştırmalarının da bulunduğu 3 ciltlik eser yaklaşık toplam 1750 büyük sayfa hacminde olacak. İlk cildin girişinde önsözü takiben Dobruca Kırım Tatar Ağzı hakkında uzun bir makale de yer alıyor.

Eser hazırlanırken Romanya Dobrucası’nda yakın tarihe kadar çıkmış tüm yazılı kaynaklar titizlikle taranıp kullanılırken sözlü birikim de dikkate alındı. Dobruca’daki Kırım Tatar ağzı kesin kurallarla belirlenmiş, sağlam kaidelere oturtulmuş olmadığından bu çalışma kusursuz bir kapsayıcılık iddiasında değil. Sözlük 25.000 civarında kelime açıklaması, 5.000 civarında da bu kelimelerin farklı yerel söyleniş varyantlarını içeriyor. (Cer/yer, col/yol gibi…)

Hazırlığı 60 yıl önce başlayan bu dev sözlük Kırımtatar millî şairi Mehmet Niyazi’nin aziz ruhuna ithaf edilmiş. Bu sözlük sadece Dobruca’daki Kırımtatar halkı için değil, başta Kırım olmak üzere tüm Kırımtatar diasporası ve Türk Dünyası ile ilgilenenler için de bir başvuru kaynağı olacak.

• Ahmet-Naci Cafer Ali’nin (1924-2010) Dobruca’daki Kırım Tatar ve Türk kültürü hakkındaki çeşitli kaynaklarda çıkmış yazıları Emel Dergisi Yazıişleri müdürü Saim Osman Karahan tarafından Kültürümüzün Meseleleri adıyla yayına hazırlandı.

Kitap Prof. Eden Ali’nin maddî desteği ile Bükreş’te basılacak iken son anda yine Eden Ali’nin desteği ile Türkiye’de İstanbul Kırım Derneği yayını olarak çıktı.

Eserin hazırlığına Ahmet-Naci Cafer Ali’nin sağlığında başlanmış ama Saim Osman Karahan’ın bilgisayarının çalınması ile kaybolmuş ve el yazmalarından yeniden bilgisayara aktarılmak suretiyle yayına tekrar hazırlanmıştı. Eserin, ne yazık ki A. Naci Cafer Ali’nin sağlığında basılması mümkün olamadı.

Kültür, Sanat

• Kırım Tatar Akademik Müzikal ve Dram Tiyatrosu, Yalnız Yıldız 2 adlı yeni oyununu 26 Ocak’ta sahneye koydu. Çocuklar ile ebeveynler arasındaki ilişkileri anlatan oyunda başrolleri Leyla Ömerova, Seyitabla Memetov, Fatma Asanova, Eşref Yahyayev, Mustafa Kurtmollayev, Emine Cevdetova, Elvina Zeynedinova oynadı. Kırım Tatar Akademik Müzikal ve Drama Tiyatrosu genel yönetmeni Bilâl Bilâlov, Yalnız Yıldız 2’nin tiyatronun en iyi oyunu olduğunu söyledi.
• Kırım Tatar Millî Meclisi Başkanı, Ukrayna milletvekili Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu, efsanevi Kırım Tatar ses sanatçısı Sabriye Erecepova’nın doğumunun 100. Yıldönümünün 12 Temmuz’da resmi olarak kutlanmasını öngören yasa tasarısını Ukrayna Parlamentosu’na sundu. Ukrayna Parlamentosu’nun verdiği bilgiye göre tasarı parlamentoda tescil edilerek görüşülmek üzere Kültür ve Maneviyat Komitesine gönderildi.
• Ali Baba Bayramı adlı Kırım Tatar müzikalinin çekimleri yapıldı. Genel yapımcılığını Elmaz Mambet, yönetmenliğini Dinara Ahtem, dans yönetmenliğini Aliye Memet’in yaptığı ve Kırım Tatar sanat tarihinde bir ilk olma özelliği taşıyan müzikalin çekimleri Hansaray’da yapıldı.
• Kırım Tatar Akademik, Müzikal ve Drama Tiyatrosu, 27 Haziran’da “Aslan ve Melek” oyununun ilk gösterimini yaptı. Yönetmen Ukrayna Halk Sanatçısı Rinat Bektaşev oyunun “Aslan ve Melek” adlı Kırım Tatar efsanesi temel alınarak hazırlandığını söyledi. Oyunun teması, vatan, aile sevgisi ve insanların birbirine karşı duyduğu sevgi üzerine kurulmuş.
• Kırım Tatar sinema yönetmeni Ahtem Seyitablay, Kırım Tatar sürgününü konu alan Haytarma adlı sinema filmini çekti.
• 28 Eylül 2012 günü Akmescit Kırım Tatar Müzikal Tiyatrosunda Cengiz Dağcı belgeseli ilk defa Kırım’da gösterildi. Cenazesi Londra’dan yola çıktığı gece aynı zamanda bir anma gecesi oldu
• Kırım Tatar Millî Meclisi, Romanya Müslüman Tatar Türkleri Demokrat Birliğinin 13 Aralık Kırım Tatarları Günü dolayısıyla yapılan etkinliklerde Kırım’da yaşayan soydaşlarıyla birliği sağlama sürecinde 2. Kırım Tatar Millî Kurultayının 1993’te onayladığı Latin Alfabesine geçme kararını önemli bir siyasi karar olarak değerlendirdi. Bu kararın edebi çalışmalarda alfabe farklılıklarından doğan meseleleri ortadan kaldırması bekleniyor.
• 2012 turizm sezonunun açılış etkinlikleri kapsamında Hansaray’da “Bahçesaray tarih ve kültür doğal parkında saklanan el yazması Kuran, tefsir ve hadisler” sergisi açıldı.
• 20 Aralık’ta Akmescit’te ilk Kırım Tatar sanat merkezi açıldı. Kırım Tatar Halk Oyunları ve Müzik Topluluğu – Kırım Ansambli’nin teklifi ile kurulan merkez, yetenekli insanlara özel sergi, tanıtım, yuvarlak masa toplantısı, konser, tiyatro oyunları, çeşitli seminer, sahne gösterisini düzenleyerek yeteneklerini geliştirme imkânını sağlamayı hedefliyor. Merkezin açılış töreninde Kırım Tatar sanatçı Sabriye Erecepova’ya adanan sergi ve Rüstem Skibin’in el sanatları sergisi yapıldı.
• Kiev’de yapılan 9. Uluslararası Krayina Mriy (Hayaller Ülkesi) Festivalinde 22-23 Haziran günlerinde Kırım Tatar Kültürü tanıtıldı. Festivale katılan Kırım Tatar sanatçılar ve ustalar, Kırım Tatarlarının danslarını, müziğini, şiirlerini, mutfağını tanıttılar.

Festivalde, ATR Televizyonunun Tatlı Ses çocuk yarışması projesinin galipleri, “Karasu” ansambli ve Hayaller Ülkesi için mahsus yeni program hazırlayan şarkıcı Elvira Sarıhalil sahne aldı. Sarıhalil, programında halk müziği ile caz motifleri yer aldı.

“Cemile” Kırım Tatar dans topluluğu dans yönetmeni Arzı Bekir ve grubun diğer mensupları Kırım Tatar halk dansları semineri verdiler. “Tatlı Ses” projesinin galipleri, “Edebiyat Hayaller Ülkesi”nde sahne aldılar. Rüstem Skibin ve Abdülseyit Amet de eserleriyle Kırım Tatar el sanatlarını tanıttılar

Spor

Kırım Tatar sporcular, güreş, bilek güreşi, sambo ve paralimpik oyunlardaki yüzme branşlarında 2012’de uluslararası turnuvalarda kürsüye çıkıp madalya kazanmayı başardılar.

• Kırım Tatar sporcuları Araz İbragimov ve Nicat İbragimov, Nisan ayında Kiev bölgesi Brovarı şehrinde yapılan Ukrayna Kickboks şampiyonasında altın madalya kazandılar. Kırım Eğitim, Bilim, Gençlik ve Spor Bakanlığının açıklamasında turnuvaya Ukrayna’nın 25 bölgesinden yaklaşık 200 sporcunun katıldığı belirtildi. Kırım adına 8 Akmescitli sporcu yarıştı. Araz İbragimov 63,5 kiloda alçak tekme dalında, Nicat İbragimov ise aynı dalda 71 kiloda şampiyon oldu. Bir başka Kırım Tatar sporcu Siran Mensitov K-1 dalında 71 kiloda 2.oldu. Kırım karması, takım sıralamasında 3. oldu.
• Akmescitli Kırım Tatar sporcu Kayser İbrişev, Nisan ayında Harkiv’de yapılan 19. Ukrayna Bilek Güreşi Şampiyonasında bir altın ve bir gümüş madalya kazandı.

Kırım Eğitim, Bilim, Gençlik ve Spor Bakanlığının açıklamasında İbrişev’in madalyaları 65 kiloda kazandığı kaydedildi. Turnuvaya Ukrayna’nın 23 bölgesinden toplam 245 sporcu katıldı. Kırım’ı 13 sporcu temsil etti. Kırımlı sporcular toplam 4 altın, 2 gümüş ve 2 bronz madalya kazandı.

• Akmescitli sporcu İbrahim İbrahimov, Mayıs ayında Polonya’nın Gdansk şehrinde yapılan 21. Avrupa Bilek Güreşi Şampiyonasında 60 kilo sağ elde altın madalya kazandı. Kırım Bilek Güreşi Federasyonunun verdiği bilgiye göre turnuvaya 26 ülkeden 700 sporcu katıldı. Yarışmacılar arasında 12 Kırımlı sporcu yer aldı. Kırımlı sporcular 3 altın, 2 gümüş ve 2 bronz olmak üzere toplam 7 madalya kazandı. Gümüş madalyalardan birini sağ elde Akmescitli Kırım Tatar sporcu Kayser İbrişev kazandı.
• Kefeli Kırım Tatar sporcu Rüstem Seydaliyev, 18-20 Mayıs tarihleri arasında Moskova’da yapılan Avrupa Sambo Şampiyonasında 74 kiloda gümüş madalya kazandı. Kefe Belediye Şurasının verdiği bilgiye göre söz konusu turnuvaya 33 ülkeden 450 sporcu katıldı. Katılan sporcu açısından Avrupa Sambo Federasyonu tarihindeki en büyük turnuva oldu. Ukrayna Şampiyonu olan Seydaliyev, turnuvadaki tüm müsabakalarda erken galibiyetler kazanarak finale çıktı. Seydaliyev, final maçında Rusyalı Andrey Kalinin’e mağlup olup gümüş madalya ile yetinmek zorunda kaldı.
• Kezlev’in Martı (Çayka) takımı, 26 Mayısta Kezlev Spor Sarayında yapılan 9. İsmail Gaspıralı Futbol Turnuvasında şampiyon oldu. Turnuva, Kezlev Belediye Şurası Etnik İlişkiler İdaresinin organizasyonuyla 1998-1999 doğumlu çocuklar arasında gerçekleştirildi. Turnuvaya Kezlev’den ve Sak’tan toplam 8 takımı katıldı. Martı takımı şampiyon olurken Kezlev 18 numaralı düz lisesinin Yurter takımı 2., Sak’ı temsil eden “Yunior” takımı 3.oldu. Turnuvada görev yapan hakemler turnuvanın en iyi oyuncularını seçti. “Martı” takımında forma giyen Nazim İsmailov, turnuvanın en iyi forveti, Yunior takımının futbolcusu Artur Osmanov en iyi defans oyuncusu ve “Yurter” takımında oynayan Hasan Matlubov, turnuvanın en iyi kalecisi oldu. Turnuvadan önce çocuk müzik ve dans toplulukların iştirak ettiği konser yapıldı.
• Akmescitli Eskender Mustafeyev 2012 Londra Paralimpik Yaz Oyunlarında 50 metre serbest yüzme dalında altın madalya kazandı. Mustafayev finalde 38.26 saniyelik derecesiyle tüm rakiplerini geçerek birinci oldu.
• Bahçesaray futbol takımı, 16 Eylül’de oynanan KTMM Kupası final maçında Yedikuyu (Lenino) takımını 8-2 yenerek kupayı 2. kez üst üste kazandı. Maçtan önce Bahçesaray Drujba (Dostluk) stadında KTMM Kupası finalinin açılış töreni yapıldı. KTMM’nin verdiği bilgiye göre Törene Kırım Tatar Millî Meclisi Başkan Yardımcıları Remzi İlyasov ve Ahtem Çiygöz, Bahçesaray Valisi İlmi Ümerov, Bahçesaray Vali 1. Yardımcısı Galina Pehar katıldı.
• Aluştalı Kırım Tatar Grekoromen güreşçisi Edem Gafarov, 5-6 Eylül’de Sofya’da işitme engelli sporcular arasında yapılan Dünya Güreş Şampiyonası’nda altın madalya kazandı. Aluşta Belediyesinin yaptığı açıklamada 74 kiloda mücadele eden Gafarov’un turnuvada madalya kazanan tek Ukraynalı sporcu olduğu kaydedildi. Edem Gafarov daha önce Avrupa Şampiyonasında gümüş madalya kazanmıştı. Gafarov, başarılı sporcu olarak Aluşta Belediye Şurasından burs alıyor.

Eğitim

• Kırım Özerk Cumhuriyeti Etnik İlişkiler ve Sürgünden Dönen Vatandaşlar Komitesinin verdiği bilgiye göre Türkiye 2011 yılında Kırım Tatar millî mekteplerinin tamirine 3,8 milyon dolar yardım sağladı.

Komiteden yapılan açıklamada, Kırım Özerk Cumhuriyeti Etnik İlişkiler ve Sürgünden Dönen Vatandaşlar Komitesi ile Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) arasında 2009-2010 yıllarında yapılan anlaşma kapsamında Kırım Tatar mekteplerinin tamir edildiği belirtildi.

• Qardaşlıq teşkilatı Şubat ayında Karasupazar’da Kırım Tatar dili kursları organize etti. Bekir Çobanzade Kütüphanesinde yapılan kurstaki dersleri Kırım Mühendislik ve Pedagoji Üniversitesindeki yüksek lisans öğrencileri tarafından verildi. Eğitim programında milliyet ve yaş ayrımı yapılmadı.
• Kırım Özerk Cumhuriyeti Etnik İlişkiler ve Sürgünden Dönen Vatandaşlar Komitesi Başkan Yardımcısı Emine Avamileva, 22 Şubat tarihinde yaptığı konuşmada Kırım Tatar dilinin saklanması için tüm dersleri Kırım Tatar dilinde verecek öğretmenlerin yetiştirilmesi gerektiğini söyledi. Avamileva, bu öğretmenleri yetiştirmek üzere gerekli hazırlıkları yapma görevinin Kırım Mühendislik ve Pedagoji Üniversitesine verildiğini belirtti.