ROMANYA PARLEMENTOSU ÜYESİ TAHSİN CEMİL’İN “MERKEZ VE DOĞU AVRUPADA’Kİ MİLLÎ AZINLIKLAR”RAPOR PROJESİ İÇİN KANADA’NIN BEAUFF ŞEHRİNDE MAYIS 1992’DE YAPTIĞI KONUŞMA

ROMANYA PARLEMENTOSU ÜYESİ TAHSİN CEMİL’İN “MERKEZ VE DOĞU AVRUPADA’Kİ MİLLÎ AZINLIKLAR”RAPOR PROJESİ İÇİN KANADA’NIN BEAUFF ŞEHRİNDE MAYIS 1992’DE YAPTIĞI KONUŞMA*

                                                                           Türkçe’ye Çeviren: Selçuk İÇTEN

    Muhterem Başkan, Hanımlar, Beyler,

    Geçen Aralık ayında tekrar görme zevkine ulaştığım Chilworth Lordu Lucas’ın rapor projesine dayanarak, ilk olarak ülkem Romanya’nın bir vatandaşı, daha sonra ise bu raporda olduğu kadar, Doğu Avrupa’daki azınlıklar konusuyla ilgili olan daha birçok uluslararası dokümanda bilinmeyen bir azınlığın üyesi olarak konuşmak istiyorum.

    Analizin derinliğinin ve Lord Chilworth’un bu nazik, bütün insanlık için ağır tehlikeler meydana getirebilir mahiyetteki konu üstünde yaptığı gerçekçi öğütlerin altını çizmek isterim. Yine de rapor bazı hatalardan yoksun değildir (ki bunların ülkem açısından en çok göze çarpanı 40. paragraf (sayfa 9’dakidir.) Yazar burada bir “uzman”a yer veriyor. Bu kişiye göre “Demokratik sürecin diriliği azınlık haklarının uygulamasının ilerlemesi ile ispatlanabilir.” Lord Chilworth ekliyor “Romanya olayında, azınlıkların durumunun üç yıl öncesinden Nicolai Çavuşesku’nun paranoik yönetiminden daha kötüye gittiğini söylemek mümkün değildir.”

    “Uzman”m hangi enformasyonların bazında böylesine abartılmış bir kesinlemede bulunarak Romanya’yı Sırbistan gibi eski Yugoslavya’nın dinî ve millî azınlıklarına silahla saldırı olayları için hüküm giymiş bir ülke ile yanyana koymasını anlamıyorum. Romanya’nın demokratikleşme ve millî azınlıkların konusundaki dikkate değer çalışmalarının bilinmediğini sanıyorum. Lord Chilworth’un millî azınlıklara parlamentoda sandalye vermesinin temsil etme prensibine ters ve toplumun çoğunluğunun aksi reaksiyonlarının kışkırtılmasına yol açabilmesini ifade etmesine rağmen, Romanya’nın Merkez ve Doğu Avrupa’da millî azınlıkların parlamentoda temsil edildiği tek ülke olmasına değer vermek gerekir. Parlamentodaki bu temsil ile millî azınlıklar Romen vatandaşı olma özsaygısını kazandılar ki bu özsaygı Çavuşesku zamanında çok ağır biçimde etkilenmişti. Bu halde ülkemin isminin millî azınlıklar politikası konuşulduğunda doğru olmayarak negatif biçimde anılmamasını rica ediyorum. Bunu sizden isteyen millî azınlıkların bir temsilcisidir.

    İkinci olarak dikkatinizi Kırım Tatarlarının dramatik problemine çekmek istiyorum. Kırım ismi bu raporda anılsa da Tatarlardan bir kez dahi bahsedilmemiştir. Biliyoruz ki Stalin, Kırım Tatarları için gerçek bir “jenosit” yani bireyleri yok ederek bir ırk topluluğunu ortadan kaldırma, soykırım emri vermişti. 18. Mayıs 1944 gecesi, Kırım’da kalmış olan 300.000 Kırım Tatarı, yük vagonlarına istiflenerek uzağa, Doğu’ya götürülmüştü. Yarısına yakını taşınma yerine götürülürken öldü. Şimdi Kırım Tatarları asıl memleketlerine dönüyorlar. 200.000 Kırım Tatarı Kırım’a geldi ve gelmeye devam ediyorlar. Şimdi daha zor şartlarda yaşıyorlar, çünkü Ruslar ve milis, çalışmalarına ev ve cami inşa etmelerine izin vermiyorlar.

    Kırım Tatarları, sadece kendi toprakları üzerinde yaşama haklarının tanınmasını ve Ukrayna devleti çerçevesi içinde toprak muhtariyeti istiyorlar.

    Ukrayna ve Rusya arasındaki tartışmada hesaba katılması gereken Kırım Tatarları konunun rapora eklenmesini Lord Chilworth’dan rica ediyorum.-Öte yandan, Sivil İşler Komisyonundan, durumun gerçekliğinin yerinde görülmesi için ki bunun içinde Kırım Tatarlarının durumu da dahildir. Kırım’a bir delegasyon gönderilmesi teklifinin incelenmesini rica ediyorum.

    Dikkatinize teşekkür ederim.

_____________________________

* Bu yazı 14-18 Mayıs 1992 tarihinde Kanada’nın Beauff şehrinde yapılan NATO Parlamenterler Toplantısına iştirak eden Tahsin Cemil’in Fransızca olarak yaptığı konuşmasından tarafımdan Türkçe’ye tercüme edilmiştir. (S.İ.)