Emel KIRIM VAKFI
*
Yazan: Akim CEMİL Türk. Çev.: Asiye YALIBOYLU
[ihc-hide-content ihc_mb_type=”show” ihc_mb_who=”2,3″ ihc_mb_template=”1″ ]
[/ihc-hide-content]
Eski Kırım havalarından “Yavluk Oyunu” gençlerin anlaşmasını anlatan bir oyundur. Genç kızların göz nuru döküp işledikleri yavlukları, gönül verdikleri genç yiğitlere hediye etmeleri bir milli halk olayı olmuştur. Genç kızlar, yavlukları hediye eder, çınlar-maniler söyler, sevgilerini anlatırlar. Bahçelerde toplandıkları zamanlarda duygularını oyunlarla ifade ederler. Geçmişin bizlere hatırası olan bu adetler zamanla değişmiş, sanatçılar tarafından sahneye uyarlanarak oynanmıştır. Zamanla halk eğlencelerinde de bu şekliyle sergilenmiştir. Bahsettiğimiz “Yavluk Oyunu”nu da sahneye uyarlanmış şekliyle derviza, tepreç ve sahnelerde ilk kez halka sunan meşhur sanatçımız Hayri EMİRZADE olmuştur. Kıymetli Kırım koreografı, bale ustası Hüseyin BAKKAL’ın bu sahada sarfettiği emeği de unutmamak gerekir. Bu oyun halâ bugün Kırımlılar’ın bulunduğu heryerde sevgiyle seyredilmektedir.
Oynanışı: Uzaktan hafif hafif mani nağmeleri duyulur. Ardından
sahneye genç bir kız çıkar, etrafa bakınır. Ortalıkta sevdiğini bulamayınca yır söylemeye başlar.
Kayadan endim bugün Elimde altın gügüm Her gün korgen yaremi Ne dün gördüm ne bugün
Bu esnada geriden kızlar süzülerek ve birbirlerinin elini tutarak sahneye çıkarlar. Karşıdan da bir delikanlı görünür. Delikanlı: (*)
Kaya tübü saz olur
Gül açılsa yaz olur
Ben sana gül deyalmam
Gülün ömrü az olur
Bu sırada da ardında arkadaşları görünür. Kızlar horon tutarken bir kız Cevap verir.
Kaya kayaya bakar
Kayadan seller akar
Okuyanlar turganda
Cahillerge kim bakar
Bu maninin ilk iki dizesini genç kız tek başına söyler, son iki dizesinde kendisine arkadaşları da eşlik eder, iki kez söylenir. Daha sonra bir delikanlı ileri çıkar, kızlara yan dönerek şu maniyi söyler.
El uzattım eline
Sarılayım beline
Bu sırada kızlar ve delikanlılar birlikte horon tutarak maniye devam ederler.
Canım kurban olaydı
Senin tatlı diline
Maninin bitiminde çalgı eşliğinde horon yaparlar. Ardından delikanlılardan biri kızlara dönerek
Karçıgağa çıkarsın minersin taşka
Oynaganın kulgenin ay halklardan başka
manisinin ilk dizesini yalnız, ikinci dizesini genç kız ve delikanlılarla birlikte söyler. Sonra bir kız şu maniyle cevap verir.
Yavluk berdim yavluk al
Pey olsun kalsın
Işitkenler ah desinler
Korgenler yansın
Bu maninin de ilk iki dizesi yalnız, devamı birlikte söylenir. O arada aynı kız yavluğunu göstererek oynar ve yavluğunu delikanlılardan birine verir. Bu delikanlı coşkuyla genç kıza katılır ve birlikte oynamaya başlarlar Bu arada geride genç kızı ve delikanlılar alkışlayarak, birbiriyle şakalaşarak bu coşkuya eşlik ederler.
Delikanlı oyun sırasında birden yavluğunu kaybettiğini farkeder, bu esnada genç kız da aniden kaybolur. Bunun üzerine delikanlı şu maniyi söyler.
Coydum, coydum, yavlucugum coydum
Cebime mi koydum, gerçekten mi coydum
Maniyle birlikte yavluğunu arar, arkadaşlarına sorar; müzik eşliğinde üzüntüsünü, şaşkınlığını ve yavluğunu aradığını mimikleriyle etrafına anlatmaya çalışır. Birdenbire yavluğunu yerde görür, sevinerek coşku içinde bir süre etrafında oynar. Mimikleriyle, el hareketleriyle yavluğunu çağırır; gelmeyince sitem eder. Bu arada yavluğunun etrafında oynamaya devam eder. Daha sonra müzik yavaşlar, müzikle birlikte ayaklarını çapraz yaparak yere çömelir ve ağızıyla yavluğunu alır. Yavluğu almasıyla birlikte müzik birden coşar, genç kız sevinçle ileri atılır, birlikte oyuna devam ederler. Genç kız yavluğu göstererek bir mani söyler.
Bu yavluğu nakışladım
Yareme bağışladım
Arkadaşlarının eşliğinde devam eder.
Yarem onu pek beğenmiş
Beni alkışladı
Oyun sürerken arkadaşları onların etrafında ay şeklinde toplanırlar ve birden müzik durur. Müzik durduğunda yavluğun iki ucundan tutmuş olarak delikanlı diz çöker, genç kız ayakta durur. Bu sırada diğer kızlar delikanlılara yavluklarını verirler. Kızlardan biri ileri çıkar ve şu maniyi söyler.
Üstündeki kiygenin ay kara bicak
Bakmaz edim közüne ay kanın sıcak
Ardından her birlikte “Karadeniz” yırını söyleyerek geri çekilirler ve oyun sona erer.
(*) Bu yazı kaytarma Ansambli’nin yıllarca sanat yolbaşçılığını yapmış olan Akim CEMIL’in Rusça olarak Gafur Gulam Edebiyat ve Sanat Neşriyatı serisinde 1984 yılında Taşkent’te neşredilen Tantsı Ansambly Kaytarma (Kaytarma Ansamblinin Dansları) adlı kitabının 25-27 sayfalarından alınmıştır. Muhacerette yaşayan Kırım Türkleri arasında Yavluk (Mendil) oyunu Kırım’ın hürriyetini, esarete düşmesini ve birgün tekrar hürriyetine kavuşacağını anlatan bir oyun olarak oynanmaktadır. (EMEL.)
Emel 179. sayfa 31-33