Kitap : İSMAİL BEY GASPIRALI İÇİN

Yazar:

Baş Editör: Hakan Kırımlı,
Editörler: Bülent Tanatar, Dündar Akarca, İbrahim Köremezli
Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Genel Merkezi Yayınları No.9
ISBN 975-96488-8-1
Birinci Baskı, Ekim 2004, Ankara.
Hazırlayan: Özgür KARAHAN
İsmail Bey Gaspıralı belli kalıp ve sıfatlara sığmayan çok yönlü bir fikir adamıdır. “Gerçek bir milliyetçi, kendini vakfetmiş bir aydınlanmacı, çığır açan bir yayıncı ve eğitimcidir”. Fikirlerinin tesiri, dur durak bilmeyen faaliyetleri ve oluşturduğu sayısız eserleri vasıtasıyla, doğduğu Kırım topraklarından tüm Türk ve İslam dünyasına dalga dalga yayılmış, zamandan bağımsız olarak geçmişten günümüze kadar devam etmiştir.
Gaspıralı hakkındaki tafsilatlı araştırma ve eserlerin sayısı az olmamakla birlikte Gaspıralı isminin büyüklüğüne yakışan nicelikten uzak kalmıştır. Gaspıralı’nın fikir ve eylemleri geniş kitleler tarafından layıkıyla öğrenilip kavranamamıştır.
Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği  (Kırım Derneği) Genel Merkezi ve Emel Kırım Vakfı bu acıklı durumun telafisi için Gaspıralı’nın doğumunun 150. yılına denk düşen 2001 senesinde bir dizi anma ve tanıtma faaliyetlerine önayak oldular.
Bu çerçevede Türkiye’nin pek çok şehir ve kasabasında anma faaliyetleri, toplantılar, konferanslar düzenlendi. Bunlardan en geniş katılımlı olanı Ankara’da 26-27 Ekim 2001 tarihlerinde TİKA ve TÜRKSOY’un da işbirliğiyle tertip edilen Milletlerarası İsmail Bey Gaspıralı Konferansı oldu. TRT için Neşe Sarısoy Karatay ve Zafer Karatay’ın yönetmenliğinde hazırlanan İsmail Bey Gaspıralı Belgeseli aynı yıl gösterime girdi. Emel Kırım Vakfı Gaspıralı’ya adanmış www.ismailgaspirali.org sitesini hayat geçirerek tüm faaliyetleri burada duyurmaya ve makaleleri bu sitede yayınlamaya başladı. Kırım Derneği Genel Merkezi Gaspıralı’nın Bahçesaray’daki evini satın alarak milli müze haline dönüştürdü. İsmail Bey Gaspıralı hakkındaki makale ve akademik araştırmaların sayısının ivmesi böylece artmaya başladı.
Kırım Derneği Gaspıralı’nın çok yönlü faaliyetlerine bir nebze ışık tutmak ve araştırmacılara derli toplu bir başvuru kaynağı oluşturup yeni çalışmaları teşvik edebilmek amacıyla 2004 yılında bir makaleler derlemesi yayınladı.
İsmail Bey Gaspıralı’nın muhtelif yönlerini anlatan 55 seçkin makale tasnif edilerek yayımlandı. Hakan Kırımlı’nın baş editörlüğünde Bülent Tanatar, Dündar Akarca ve İbrahim Köremezli’den oluşan editör kadrosu yoğun ve titiz bir çalışma ortaya koydular.  Makalelerin büyük kısmı telif veya tercüme olarak ilk defa bu kitapta neşredildi. Daha önce yayınlanmış bazı önemli makaleler de gözden geçirilerek kitaba dâhil edildiler ve böylece bütünlük sağlanmış oldu. Ortaya 15 bölümlü, 712 sayfalık, kapağı ve cildi ile kaliteli bir baskısı olan muazzam bir eser ortaya çıktı. Şüphesiz eser kıymetini bu fiziksel görünümünden değil muhteviyatının derinliği ve kapsayıcılığından almaktadır.
Eserin takdim bölümünde İsmail Bey Gaspıralı’nın adının farklı söylenişlerine de açıklık getiriliyor. Bu bağlamda, tam ve resmî adı “İsmail Mirza Gasprinskiy” yahut “İsmail Bey Gasprinskiy” olan Gaspıralı’nın bizzat kendisinin soyadının Türkçe varyantının “Gaspıralı” olması gerektiğine dair yazısına işaret edilmiş.
Bir diğer göze çarpan husus da makalelerde geçen muhtelif Türk lehçelerine ait kelimelerin Kırım Tatar Latin alfabesi kullanılarak verilmesidir. Gaspıralı’nın “dilde birlik” şiarına münasip olarak hazırlanmış ve ortak Türk Latin alfabesine en uygun yaklaşım olarak gördüğümüz bu alfabe de kitabın ruhunu zenginleştirmekte.
Kitapta yer alan makaleler okurların merakını tahrik etmek maksadıyla aşağıda sıralanmıştır:
I.Bölüm: Gaspıralı’nın Hayatı ve Şahsiyeti
Ahmet Caferoğlu – İsmail Gaspıralı: Ölümünün 50. Yılı Münasebetiyle bir Etüd
Gerhard von Mende –  İsmail Bey Gasprinskiy: Rusya Türklerinin Millî Faaliyetleri Hakkında
Viktor Yuriyeviç Gankeviç ve Viktor F. Şarapa – Gasprinskiy’nin Bahçesaray Şehir Meclisi’ndeki Faaliyetleri
Viktor Y. Gankeviç – İsmail Bey Gasprinskiy ve Russkoe Znamya Gazetesinin bir Provokasyonu
Ildus Kuddüsulı Zahidullin –  İsmail Gaspıralı ve Çarlık Hükûmetinin Ruslaştırma Siyaseti
Nadir Devlet – İsmail Mirza Gasprinskiy’e İlgi Neden Arttı
II. Bölüm: Gaspıralı’nın Fikriyâtı
Hakan Kırımlı – İsmail Bey Gaspıralı ve “Birlik” Kavramı Üzerine
Brian G. Williams – İsmail Gaspıralı’nın Mirasını Yeniden Yorumlamak: Kırım’ın Atatürk’ü mü, Rus İşbirlikçisi mi, Yoksa Rusya İmparatorluğu’na Pan-Türkçü Bir Tehdit mi?
Edward James Lazzerini – İsmail Bey Gasprinskiy (Gaspıralı): Modernizm Söylemi ve Ruslar
Svetlana Mihaylovna Çervonnaya – İsmail Gasprinskiy’nin Eserlerinde Milliyetler Arası Uzlaşma Fikri
Mustafa Özgür Tuna – Gaspıralı İlmisnkiy’e Karşı: Rusya İmparatorluğu’nun Müslümanları için İki Kimlik Projesi
III. Bölüm: Gaspıralı’nın İlk Yayınları
Mehmet Şahingöz – İsmail Bey Gaspıralı ve Salnâme-i Türkî
Viktor Y. Gankeviç – Faydalı Eğlence: Kırım Tatar Millî Basınının İlk Adımı
Zuhâl Yüksel – Tonguç’un Dil ve Muhteva Hususiyetleri
IV. Bölüm: Tercüman Gazetesi
Edward James Lazzerini – İsmail Bey Gasprinski’nin Tercüman / Perevodçik’i: Modernizmin Bir Sözcüsü
Timur Kocaoğlu – Tercüman Gazetesinin Dili ve Coğrafyası
Viktor Y. Gankeviç – Tercüman GazetesininTarihine Dair Arşiv ve Müze Kaynakları
Viktor Y. Gankeviç – Tercüman Gazetesi ve Müslüman Okurların Eğitilmesi Meselesi
V. Bölüm: Cedidcilik Hareketi
Aydar Yuzeyev – Cedidçilik İdeolojisi: Tarihi ve Bugünü
Ahmet Kanlıdere – Islahçı Cedidçi Tanımlamaları Üzerine Bazı Düşünceler
Begali Kasım – Gaspıralı, Cedidler ve Sosyalizm
VI. Bölüm: Gaspıralı ve Maarif
Fahri Temizyürek – Osmanlı Mekteplerinde Cedidçilik Hareketi ve Gaspıralı’nın İlham Kaynakları
Giray Saynur Bozkurt – İsmail Bey Gaspıralı ve Eğitim Reformu
Ümit Polat – Türk Dünyasının Rönesansı: Usûl-i Cedid Mektepleri
VII. Bölüm: Gaspıralı ve Dil
Giray Saynur Bozkurt – İsmail Bey Gaspıralı ve Dil Reformu
VIII. Bölüm: Gaspıralı’nın Edebi Faaliyetleri
Yavuz Akpınar – Gaspıralı’nın Edebî Eserlerine Genel Bir Bakış ve Dârürrahat Müslümanları Romanı
İsmail Kerim – İsmail Bey Gaspıralı’nın Edebî Faaliyetine Dair
IX. Bölüm: Gaspıralı’nın Dünya Müslümanları Kongresi Teşebbüsü
Martin Kramer – Gasprinskiy’nin “Dünya Müslümanları Kongresi” Teşebbüsü (1907) ve Neticeleri
Thomas S. Kuttner – Rusya Müslümanları Arasında Cedidçilik Hareketi ve İslam Dünyası: İsmail Gaspıralı Kahire’de. Yıl 1908.
İsmail Türkoğlu – Osmanlı Devleti’nin İsmail Bey Gaspıralı’nın Faaliyetlerine Bakışı ve Dünya Müslümanları Kongresi Teşebbüsü
X. Bölüm: Gaspıralı ve İdil-Ural
Mirkasım Osmanov – Türk-Tatar Maarifçilik Tarihinde İsmail Bey Gaspıralı: Bir Fikrin Yükselişi ve Düşüşü
Cevdet S. Minnullin –  İsmail Gaspıralı ve İdil-Ural Tatar Sosyal Teşkilatları (XIX. Yüzyılın İkinci Yarısı – XX. Yüzyılın Başları)
Ravil Emirhan – İsmail Bey Gaspıralı ve İdil-Ural Tatar Toplumunda Yenileşme Hareketi (XIX. Yüzyılın Sonu – XX. Yüzyılın Başı)
İbrahim Maraş – İdil Ural Bölgesi Kadimcilerinin İsmail Bey Gaspıralı’ya Bakışları
Leysen Minnullina – Şerefeddin Şehidullin: İsmail Bey Gaspıralı’nın Az Bilinen Bir Takipçisi Hakkında
Dilârâ Osmanova – İsmail Bey Gaspıralı ve XX. Asrın Başındaki İdil-Ural Tatar Süreli Yayınları
XI. Bölüm: Gaspıralı ve Kırım
Şevket E. Yunusov – İsmail Bey Gaspıralı’nın XX. Yüzyılın İlk Çeyreğindeki Kırım Tatar Yazarları Üzerindeki Tesirleri
Viktor Y. Gankeviç – Bahçesaraylı Bir Asilzâdenin Sankt Petersburg’daki Yayınevi
İ.A.Bogdanoviç – İsmail Bey Gaspıralı’nın Tercüman Gazetesi ve Hacı Habibullah Efendi’nin Zincirli Medrese’deki Reformları
Eldar Seytbekir – İsmail Bey Gaspıralı’nın Talebesi ve Takipçisi Seytcelil Hattat’ın Hayat Hikâyesi
XII. Bölüm: Gaspıralı ve Azerbaycan
Hayrullah Memed – İsmail Bey Gaspıralı ve Azerbaycan
Hayrullah Memed – İsmail Bey Gaspıralı’nın Ali Bey Hüseyinzâde’ye Açık Mektubu
Abid Tahirov – Ceyhun Bey Hacıbeyli ve İsmail Bey Gaspıralı
XIII. Bölüm: Gaspıralı ve Türkistan
Hayrullah H. İsmetullah – İsmail Bey Gaspıralı’nın Türkistan’ı Uyandırma Yolundaki Teşebbüsleri
Barçınay Curayeva – İsmail Bey Gaspıralı ve Türkistan’da Cedidçilik Hareketi
İlber Ortaylı – İsmail Bey Gaspıralı’nın Orta Asya Üzerine Tercüman’daki Haber ve Mülâhazaları
Edward James Lazzerini – Bahçesaray’dan Buhârâ’ya İsmail Bey Gaspıralı’nın 1893’teki Orta Asya Seyahati
Şirali Turdiyev – İsmail Bey Gaspıralı ve Türkistan
Enver İsmailov – İsmail Bey Gaspıralı ve Türkistan Bölgesi
Zeynabidin Abdürrşidov – İsmail Bey Gaspıralı’nın Dârürrahat Müslümanları Romanı ve Türkistan
Amankos Mektep – İsmail Bey Gaspıralı ve Kazaklar
Ferhat Tamir – İsmail Bey Gaspıralı’nın Kazak Aydınları Üzerindeki Tesiri
Mirkasım Osmanov – İsmail Bey Gaspıralı ve Doğu Türkistan’da Yeni Uygur Maarifçiliği
XIV. Bölüm: Gaspıralı ve Nogaylar
Ramazan Hüsinulu Kereytov – İsmail Bey Gaspıralı ve XX. Yüzyıl Nogay Edebiyatı ve Dramaturjisi
XV. Bölüm: Gaspıralı ve Bulgaristan
Ömer Turan – İsmail Bey Gaspıralı’nın Bulgaristan’daki Faaliyetleri

TAVSİYELER

EMEL KIRIM KÜLTÜR MERKEZİ için desteğinize ihtiyaç var

  Değerli üyelerimiz ve Emelci dostlarımız, Sizi Emel’in 90. yaşında sizi Emel Kırım Kültür Merkezi’ne …