Emel KIRIM VAKFI
ONGAN KART (*)
Bir zamanda padişahın biri veziri men barabar çölge gezmege çıkkan. Kış kürü eken. Çölde bir kart zorlanıp saban süre eken. Bolar onın katına kelgenler de padişa şaşıp, o man konışmaga başlay. Söz sözden, padişa bu kartnın akıllılığın denemeğe istiy de oga şu soravlarnı sala:
— Ey kart, ka aytsı, altını kayttın? Değen.
— Altını öneki ettim, otuzekige yetiştiremedim, dep cevap bergen kart.
— Keç turdın mı? dep, soragan gene padişa.
— Keç turdım da eller aldı, dep cevap bergen kart bu soravga da.
— Ayşe bolsa, dep konışkan gene padişa, eğer men sağa bir kaz cibersem, sen om culkıp mağa geri ciberirsin mi?
— Culkmak tuvıl, kaznın anasın da aydarım. Dep külip cevap bergen kart. Ana, şundan son, padişa vezirine işaret etip, atların aylandırıp, geri sarayına kaytkanda yorgın bolganı üçin, odasına kirip catkan. Ertesi küni erten men vezirin katına çakırıp:
— Biz tinevin çölde, saban sürgen bir kart man konıştık, akılında mı? Menim kart man konışmamıznın farkına barıp, bir şiyler anladın mı? Dep, soragan. Vezir de padişaga şolarını aytkan diy.
— Bir şey anlamadım efendim? Sizler “altı”, dediniz, kartta “öneki” dep ayttı, son o gene “otızekige yetiştiremedim”, değen edi. “Keç davrandın mı, yoksa kartım” dep aytkanda o “erte davrandım ama, eller aldı” değen edi. Bundan bir şey de anlamadım.
Padişa vezirine:
— Bar ket. Anav kartka barda mağa aytkan sözlernin manasın üyrenip kel, eğer bolarnı ondan bile almasan, başınnı keserim. Sağa üç kün müsade beremen, dey.
Vezir saraydan çıkıp, atına atlana da dogrı kartnı karamağa kete. Andan soray, mından soray, onın üyin taba da barıp oga:
— Aman, kartbabam, canım kartbabam. Dep, başlay bu. Aman, menim canımnı kurtar, diy.
Kartta aptırap kalıp:
— Sen kimsin? Ne boldı? Kayır mı? Dep, soruştıra.
— Tinevin sen çölde saban sürip cürgende, katına eki atlı kelip, sen men konışkan edi. İşte şu kelgenlerinin birisi padişa edi, men de onın veziri bolaman. Canım, sen şu padişa man ne konışkanınıznın manasın üyretip bersene mağa. Dep calbara o.
Kart ta vezirge karap:
— Ey, anasını. Demek, o padişa, sende veziri bolasın desene. Tiy, babasını sattığımı. Bu fırsatnı men kaç seneden beri bekliymen.
— Aman, kartbabam, ne istesen beriyim, sade menim canım kurtar. Şu konışkan laflarınıznın manasın ayt, üyret mağa da.
— Mağa bir tulım altın bersen, üyretirmen, diy kart oga.
— Canım kartbabam, yarım tulımga razı bolsana. O kadar altınım yok.
— Yarım tulımga men de sağa konışkan laflarımıznın yarım manasın aytıp berirmen.
— Aman, kartbabay, mana acı taa. Katiyim eken. Eğer de bütin laflarnın manasın aytıp bermesen, padişa menim başımnı kestirecek. Vay anam, o kadar altınım yok. Kaydan tabar ekenmen, değen vezir gene de.
— O menim işim tuvul. Kaydan tapsan, tap. Ketir bir tulım altın, aytayım sağa laflarnın manasın, değen kart.
Vezir katsin? Kartnı sözinden kaytaracak çare yok. Üyine kayttı da kaydan kaydan bir tulım altın tabip, kartnın kolına ketirip bere. Kartta vezirni üyine kirsetip:
— Anaşay. Mına şimdi iş boldı. Endi sağa aytayım. “altını kattin?” değeni, altı ay yaz kattin, demektir. Men altını öneki ettim, otızekige yetiştiremedim değenim, altı ay yaz, altı ay da kış yani öneki ay çalışsam da otızeki tişime aşamaga yetiştire almadım, demektir, “keç davrandın mı?” dep soravı da “keç üylendin mi?” demektir. Erte davrandım, eller aldı, değenim erte üylendim. Kız ballarım bolıp, oların, menden eller aldı, demektir. Son, padişahın “bir kaz ciberiyim, onı culkıp, geri mağa ciberirsin mi?” değeni de, mına, kaz sen bolırsın, senin bir tulım altının ise onın tügi bolır, dep, kart episin tane tane anlatıp bere. Vezir de atına atlanıp kelyatırganda da, kart onın artından:
— Bar. Padişaga menden bin bir selam ayt, sav bolsın. Dep, bakıra.
Ana şonday etip, zavallı pıkare kart, sondan son eş bir karsiz, onıp kartlığın bilip yaşagan.
___________________________
* Yukarıdaki masal Ayuv Kulak Batır adlı masal kitabının 199-201. sayfalarından alınmıştır (Emel).
